در دو جلد رحلى تاریخ ارض اقدس و مشهد مقدس

در تاریخ و جغرافیاى مشروح بلاد و اماکن خراسان

نویسنده: محمد حسن خان مقدم معروف به صنیع الدوله و اعتماد السلطنه

با مقدمه و فهارس و اهتمام: تیمور برهان لیمودهى

ناشر: (یساولى) فرهنگسرا، تهران 1362، جمعا در 1441 صفحه

نویسنده این کتاب از رجال نامور و نواندیش قاجار در عصر ناصرى است.

نخستین چاپ آن در سالهاى 1301 تا 1303 هجرى قمرى ، هنگامى که نویسنده تصدى امور وزارت انطباعات و دارالترجمه شاهى را عهده دار بود، صورت پذیرفت.

جلد اول وضع جاده تهران به مشهد را از لحظه خروج کاروان ناصرالدین شاه از دارالخلافه تهران تا ورود به مشهد از راه دماوند و فیروزکوه و بسطام و بجنورد و قوچان، منزل به منزل وصف مى کند و اوضاع هر یک از شهرها و دیه ها را شرح مى دهد.

جلد دوم وصف دارالقدس مشهد، آقار و ابنیه و شرح اماکن متبرکه این شهر و اطراف آن، زندگى نامه بزرگان و مفاخر آن، بویژه شرح زندگانى امام على بن موسى الرضا علیه السلام و بارگاه پرجلال اوست و همچنین فهرست منظمى از کتابهاى آستان قدس رضوى را دربردارد.

جلد سوم شرح بازگشت ناصرالدین شاه به دارالخلافه تهران از طریق نیشابور و سبزوار و دامغان و سمنان و ورامین است که شرح کاملى از احوال و آثار بزرگان هر یک از این شهرها را نیز شامل مى شود.

کتاب عظیم و پرحجم مطلع الشمس در حقیقت دائرة المعارف بزرگى است که به لحاظ دارا بودن اطلاعات بسیار گسترده و متنوع در جغرافیا و تاریخ و فرهنگ و هنر در زمینه هاى گوناگون، از اهمیت و اعتبارى بى مانند برخوردار است.

گویا تصحیح و تحقیق جدیدى از این اثر برجسته و پر و پیمان، به کوشش جناب دکتر ستوده صورت پذیرفته که امید مى رود با عرضه آن بار دیگر این کتاب پرمحتوا در دسترس همگان قرار گیرد.